बाह्य सूचक सबल, तर आन्तरिक आर्थिक गति अझै सुस्त

काठमाडौँ— नेपाल राष्ट्र बैंक ले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्षको पहिलो छ महिनाको तथ्याङ्कले नेपालको बाह्य आर्थिक अवस्था उल्लेखनीय रूपमा सुदृढ देखिए पनि आन्तरिक आर्थिक गतिविधि भने अझै अपेक्षित गतिमा अघि बढ्न नसकेको संकेत गरेको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा देखिएका महँगी, विदेशी मुद्रा अभाव र तरलताका चुनौतीहरू क्रमशः कम हुँदै गए पनि उत्पादन, लगानी र उपभोगको गति भने कमजोर नै देखिएको छ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार समीक्षा अवधिमा मुद्रास्फीति २.४२ प्रतिशतमा सीमित रहनु, विदेशी विनिमय सञ्चिति उच्च रहनु र विप्रेषण आप्रवाह उल्लेखनीय रूपमा बढ्नु अर्थतन्त्रका सकारात्मक पक्ष हुन्। पछिल्ला वर्षहरूको तुलनामा यो मुद्रास्फीति दर निकै सहज मानिन्छ, जसले उपभोग्य वस्तुमा मूल्य दबाब कम भएको र मौद्रिक व्यवस्थापन प्रभावकारी रहेको संकेत गर्छ।

छ महिनाको अवधिमा नेपालको कुल विदेशी विनिमय सञ्चिति ३२ खर्ब ४२ अर्ब ४५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जुन अमेरिकी डलरमा २२ अर्ब १७ करोड बराबर हो। यस्तो सञ्चिति करिब १८.१ महिनासम्मको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न पर्याप्त रहेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ। आयात वृद्धि दर सीमित रहँदा निर्यात ४३.८ प्रतिशतले बढ्नु र विप्रेषण आप्रवाह तीव्र रूपमा बढ्नुले बाह्य क्षेत्रलाई बलियो बनाएको देखिन्छ।

विदेश व्यापारतर्फ आयात १४.२ प्रतिशतले बढेको छ भने निर्यातमा उल्लेखनीय सुधार देखिएको छ। यससँगै शोधनान्तर र चालु खाता दुबै बचतमा रहेका छन्। समीक्षा अवधिमा चालु खाता ४ खर्ब २९ अर्ब ९१ करोड रुपैयाँ र शोधनान्तर ५ खर्ब १ अर्ब २४ करोड रुपैयाँ बचतमा रहेको छ, जसले नजिकको अवधिमा बाह्य दबाब बढ्ने जोखिम न्यून रहेको संकेत गर्दछ।

विप्रेषण आप्रवाहले पनि अर्थतन्त्रलाई बलियो आधार दिएको छ। नेपाली रुपैयाँमा विप्रेषण ३९.१ प्रतिशत र अमेरिकी डलरमा ३२.३ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। चालु आर्थिक वर्षको पुस महिनामा मात्र १ खर्ब ९२ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँ बराबरको विप्रेषण नेपाल भित्रिएको राष्ट्र बैंकको तथ्याङ्कमा उल्लेख छ।

तर बाह्य सूचक सबल देखिए पनि भित्री अर्थतन्त्रको चाल भने अपेक्षाकृत सुस्त नै छ। निजी क्षेत्रतर्फ कर्जा प्रवाह कमजोर रहनु उद्योग, व्यापार र लगानी गतिविधि पूर्ण रूपमा चलायमान हुन नसकेको संकेत हो। बैंकिङ प्रणालीमा निक्षेप प्रशस्त भए पनि कर्जा विस्तार सुस्त रहनुले लगानीको माग कमजोर रहेको देखाउँछ।

मौद्रिक सूचकअनुसार समीक्षा अवधिमा विस्तृत मुद्राप्रदाय ५.४ प्रतिशतले बढेको छ भने वार्षिक आधारमा १४.२ प्रतिशतको वृद्धि देखिएको छ। यस अवधिमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको निक्षेप ५.७ प्रतिशत र निजी क्षेत्रमा प्रवाहित कर्जा ३.६ प्रतिशतले मात्र बढेको छ। वार्षिक आधारमा निक्षेप वृद्धिदर १४.८ प्रतिशत रहँदा कर्जा वृद्धिदर ६.७ प्रतिशतमा सीमित हुनु आन्तरिक आर्थिक सुस्तताको स्पष्ट संकेत मानिन्छ।

सरकारी वित्तको अवस्था पनि पूर्ण रूपमा सन्तोषजनक देखिँदैन। समीक्षा अवधिमा सरकारको कुल खर्च ६९० अर्ब २२ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने राजस्व परिचालन ५७७ अर्ब ४० करोड रुपैयाँमा सीमित रहेको छ। राजस्व लक्ष्यअनुसार नबढ्नु र खर्चको गति तुलनात्मक रूपमा तीव्र रहनुले सार्वजनिक वित्त व्यवस्थापनमा दबाब कायम रहेको देखाउँछ।

समग्रमा हेर्दा, बाह्य क्षेत्र सबल, महँगी नियन्त्रणमा र वित्तीय प्रणाली स्थिर देखिए पनि उत्पादन, लगानी र रोजगारी सिर्जनामा पर्याप्त गति आउन सकेको छैन। अहिलेको स्थिर अवस्थालाई दिगो आर्थिक वृद्धिमा रूपान्तरण गर्न संरचनात्मक सुधार, निजी क्षेत्रमैत्री नीति र लगानी वातावरण सुधार अपरिहार्य देखिन्छ।