पछिल्लो समय नेपाली शेयर बजारमा साना तथा मध्यम स्तरका लगानीकर्ताहरूको सहभागिता उल्लेखनीय रूपमा बढ्दै गएको देखिएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो ६ महिनाको तथ्यांकअनुसार २५ लाखदेखि १ करोड रुपैयाँसम्मका शेयर धितो कर्जामा सबैभन्दा बढी वृद्धिदर देखिएको छ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार ५० लाखदेखि १ करोड रुपैयाँसम्मको कर्जा १२.८ प्रतिशतले, २५ लाखदेखि ५० लाख रुपैयाँसम्मको कर्जा १०.३ प्रतिशतले र २५ लाख रुपैयाँभन्दा कमको कर्जा ७.९ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। यसले बजारमा साना तथा मध्यम लगानीकर्ताको आकर्षण बढ्दै गएको पुष्टि गर्छ।

बजारमा तरलताको सहज उपलब्धता र बैंकहरूको ब्याजदर एकल अंकमा झरेपछि लगानीकर्ताहरूले बैंकमार्फत कर्जा लिएर शेयरमा लगानी गर्ने रणनीतिलाई प्राथमिकता दिन थालेका छन्। यसले कारोबार रकम बढाउन र बजारलाई चलायमान बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार पुस मसान्तसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले शेयर धितोमा प्रवाह गरेको कर्जाको कुल आकार १ खर्ब ५२ अर्ब ४० करोड ३३ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। यो रकम असार मसान्तको तुलनामा ८.३ प्रतिशतले बढी हो। पछिल्लो ६ महिनामा मात्र यस्तो कर्जा ११ अर्ब ७० करोड १२ लाख रुपैयाँले वृद्धि भएको छ।

यद्यपि, साना तथा मध्यम लगानीकर्ताको सक्रियता बढे पनि ठूला लगानीकर्ताको पकड अझै बलियो देखिएको छ। तथ्यांकअनुसार १ करोड रुपैयाँभन्दा माथिको शेयर धितो कर्जा मात्र १ खर्ब ६ अर्ब ११ करोड ५१ लाख रुपैयाँ पुगेको छ, जुन कुल कर्जाको झन्डै ७० प्रतिशतभन्दा बढी हो। यस वर्गमा पछिल्लो ६ महिनामा ७.३ प्रतिशत अर्थात् ७ अर्ब १८ करोड ७२ लाख रुपैयाँ थपिएको छ।

मध्यम वर्गतर्फ हेर्दा, ५० लाखदेखि १ करोड रुपैयाँसम्मको कर्जा प्रवाह बढेर १८ अर्ब ७ करोड ९१ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। यसमा पछिल्लो अवधिमा २ अर्ब ४ करोड ९३ लाख रुपैयाँ थपिएको छ। प्रतिशतका आधारमा यो वर्गको वृद्धिदर सबैभन्दा बढी रहेको छ।

त्यसैगरी, २५ लाखदेखि ५० लाख रुपैयाँसम्मको कर्जा १९ अर्ब ३८ करोड २० लाख रुपैयाँ पुगेको छ भने २५ लाखभन्दा कमको कर्जा ८ अर्ब ८२ करोड ७१ लाख रुपैयाँमा सीमित रहेको छ। यद्यपि साना लगानीकर्ताको कर्जा वृद्धिदर तुलनात्मक रूपमा कम भए पनि निरन्तर वृद्धि हुँदै गएको देखिन्छ।

राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिको समीक्षामार्फत शेयर धितो कर्जामा लचिलो नीति अपनाउनु र बैंकहरूले यसलाई सुरक्षित लगानीका रूपमा प्राथमिकता दिनुले कर्जा प्रवाह बढ्न सहयोग पुगेको हो। साथै, बजारमा प्राविधिक सुधार र ब्याजदर अझै घट्ने अपेक्षाले आगामी दिनमा कर्जाको माग थप बढ्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।

तर, विज्ञहरूले कर्जाको ठूलो हिस्सा ठूला लगानीकर्तामा केन्द्रित रहनु साना लगानीकर्ताका लागि जोखिमपूर्ण हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। बजारमा सहभागिता बढे पनि लगानी गर्दा जोखिम व्यवस्थापनमा ध्यान दिन आवश्यक रहेको उनीहरूको सुझाव छ।

समग्रमा, पछिल्लो तथ्यांकले नेपाली शेयर बजारमा साना तथा मध्यम लगानीकर्ताको सहभागिता क्रमशः बढ्दै गएको देखाए पनि ठूला लगानीकर्ताको प्रभाव अझै कायम रहेको संकेत गरेको छ।