पुँजी बजारको परिचय र महत्व, पुँजी बजार भन्नाले के बुझिन्छ?

पुँजी बजार भन्नाले के बुझिन्छ?
पुँजी बजार भनेको विशेष गरी एक वर्षभन्दा बढी परिपक्व हुने वित्तीय साधनहरूको कारोबार हुने बजार हो। यो कुनै पनि देशको वित्तीय प्रणालीको महत्वपूर्ण अंग हो, जसले कृषि, उद्योग, व्यापार, तथा सरकारलाई दीर्घकालीन र मध्यकालीन पुँजी उपलब्ध गराउँछ। पुँजी बजार दुई किसिमको हुन्छ:

• धितोपत्र बजार

• गैर–धितोपत्र बजार

धितोपत्र बजार भनेको के हो?
धितोपत्र बजारलाई सामान्यतया पुँजी बजार भनिन्छ, तर धितोपत्र बजारको दायरा फराकिलो हुन्छ। यसमा दीर्घकालीन वित्तीय सम्पत्ति, जस्तै सेयर, बन्ड आदि, खरिद बिक्री गरिन्छ। यस बजारमा बिक्रेता र खरिदकर्तालाई एउटै प्लेटफर्ममा ल्याएर कारोबार गरिन्छ। धितोपत्र बजारलाई दुई भागमा वर्गीकरण गरिन्छ:

• प्राथमिक बजार

• दोस्रो बजार

गैर-धितोपत्र बजार भनेको के हो?
गैर-धितोपत्र बजार भनेको कुनै पनि संगठित संस्था वा कम्पनीलाई दीर्घकालीन तथा मध्यकालीन अवधिको पुँजी बैंक वा अन्य संस्थामार्फत उपलब्ध गराइन्छ, जसलाई नेपाल धितोपत्र बोर्डले नियमन गर्दैन।

धितोपत्र बजारको महत्व:
धितोपत्र बजारले दीर्घकालीन पुँजीको प्रभावकारी परिचालन गर्न, सरकारलाई आवश्यक पुँजी व्यवस्थापन गर्न, र देशको औद्योगिकीकरण तथा पूर्वाधार विकासमा सहयोग पुर्‍याउँछ। यसको प्रमुख महत्व यस प्रकार छन्:

• दीर्घकालीन पुँजीको परिचालन

• बचत परिचालन र लगानी वृद्धि

• देशको औद्योगिक विकास र पूर्वाधार निर्माण

• वित्तीय बजारको सन्तुलन र विकास

• कम लागतमा पुँजीको व्यवस्थापन

आर्थिक विकासमा धितोपत्र बजारको भूमिका:
धितोपत्र बजारले पुँजी परिचालनको संयन्त्रको रुपमा कार्य गरी देशको आर्थिक विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यसले दीर्घकालीन पुँजीलाई उत्पादनशील क्षेत्रमा परिचालन गरेर आर्थिक विकासलाई गति दिन्छ। यसको भूमिकालाई यसरी बुझ्न सकिन्छ:

• दीर्घकालीन पुँजीको परिचालन

• सरकारलाई आवश्यक पुँजी व्यवस्थापन

• औद्योगिकीकरण र पूर्वाधार विकास

• न्यून लागतमा पुँजी संकलन

• वित्तीय बजारको सन्तुलित विकास

धितोपत्र बजारको यस प्रकारको प्रभावकारी भूमिकाले कुनै पनि देशको आर्थिक वृद्धि र वित्तीय सुदृढीकरणमा योगदान पुर्‍याउँछ।