नेपाल राष्ट्र बैंकमा नेतृत्वको ठूलो फेरबदल: गभर्नर र कार्यकारी निर्देशकहरूको अवकाश हुँदै

नेपाल राष्ट्र बैंक (एनआरबी) मा नेतृत्वको ठूलो परिवर्तन आउन लागेको छ। गभर्नर महाप्रसाद अधिकारीको पाँच वर्षे कार्यकाल चैत २५, २०८० (२०७४ अप्रिल ७) मा समाप्त हुँदैछ। यसका साथै, आगामी एक वर्षभित्र राष्ट्र बैंकका झण्डै एक दर्जन कार्यकारी निर्देशकहरू उमेर र सेवा अवधिको सीमा पूरा गरी अवकाश पाउने छन्। यो परिवर्तनले बैंकमा नेतृत्वको निरन्तरता र संस्थागत स्थायित्वलाई असर गर्ने देखिन्छ।

गभर्नर अधिकारीले २०७६ मा कार्यभार सम्हालेपछि कोभिड-१९ महामारी र त्यसपछिको आर्थिक पुनरुत्थानको चुनौतीपूर्ण समयमा राष्ट्र बैंकलाई नेतृत्व गरेका थिए। उनका नेतृत्वमा बैंकले तरलता संकट, महँगीको नियन्त्रणजस्ता महत्वपूर्ण मुद्दाहरूमा काम गर्‍यो। उनको कार्यकालको अन्त्यले नयाँ नेतृत्वलाई नयाँ दृष्टिकोण ल्याउन मौका दिन्छ तर यो संक्रमणकालमा स्थायित्वको चिन्ता पनि खडा गरेको छ।

हालै, उमेर हदका कारण ५८ वर्षीय कार्यकारी निर्देशक देवकुमार ढकालले अवकाश पाए। यस्तै, आगामी वर्षभित्र नेफिल मताङ्गी मास्के, मुकुन्द क्षेत्री, पिताम्बर भण्डारीलगायतका शीर्ष अधिकारीहरू सात वर्षे कार्यकाल वा उमेर हद पूरा गरी बिदा हुँदैछन्।

राष्ट्र बैंकमा आन्तरिक प्रतिस्पर्धाबाट कार्यकारी निर्देशकसम्मको पद पाउनु सबैभन्दा ठूलो सफलता मानिन्छ। गभर्नरले चार जना कार्यकारी निर्देशकहरूलाई डेपुटी गभर्नरमा सिफारिस गर्न सक्ने व्यवस्था छ, तर डेपुटी गभर्नरको नियुक्ति राजनीतिक निर्णयका आधारमा हुने प्रचलनले बैंकको संरचनात्मक निर्णयमा राजनीतिक प्रभाव देखिन्छ।

यस परिवर्तनले राष्ट्र बैंकको नेतृत्व पाइपलाइनमा प्रश्न उठाएको छ। आन्तरिक बढुवाको प्रक्रियाले दक्ष व्यक्तिलाई माथि ल्याउने भए पनि उमेर र कार्यकालको सीमाले धेरै अनुभवी व्यक्तिहरूको अवकाशले सिर्जना गर्ने खालि स्थान चुनौतीपूर्ण देखिन्छ। रामप्रसाद गौतम र रोशनकुमार सिग्देल जस्ता निर्देशकहरूलाई कार्यकारी निर्देशकमा बढुवा गरेर मात्र केही समयपछि अवकाश दिने योजना बैंकले अपनाएको छ।

थुप्रै वरिष्ठ अधिकारीहरूको एकैपटक अवकाशले बैंकको नीति कार्यान्वयन क्षमतामा प्रभाव पर्न सक्छ। वित्तीय क्षेत्र नेपालको अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण हिस्सा भएकाले बैंकको नयाँ नेतृत्वले नीति र बजार विश्वासमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने विषयमा सरोकारवालाहरूले निकट नजर राख्नेछन्।

नेपाल राष्ट्र बैंकले यो नेतृत्वको परिवर्तनलाई कसरी व्यवस्थापन गर्छ भन्ने प्रश्नमा ध्यान केन्द्रित हुनेछ। नयाँ अनुहारहरूले आर्थिक चुनौतीहरूलाई समाधान गर्न नवीन सोच ल्याउन सक्छन् या अनुभवी नेतृत्वको अभावले सुधारको गति सुस्त बनाउँछ भन्ने कुरा आगामी महिनाहरूमा स्पष्ट हुनेछ।