सेवा खातामा घाटा बढ्यो, भ्रमण व्यय र शिक्षा खर्चले दबाब बढाउँदै

काठमाडौं । आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो चार महिना (२०८२ कात्तिकसम्म) मा नेपालको सेवा खाता अझै घाटामा रहेको देखिएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको शोधनान्तरसम्बन्धी तथ्याङ्कअनुसार समीक्षा अवधिमा खुद सेवा आय ३२ अर्ब ९१ करोड रुपैयाँले घाटामा रहेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो घाटा २२ अर्ब ३७ करोड रुपैयाँ थियो। यसले सेवा क्षेत्रमा आयभन्दा व्ययको वृद्धि तीव्र बनेको संकेत गर्दछ।

भ्रमण आयमा सामान्य वृद्धि

सेवा खाताअन्तर्गत समीक्षा अवधिमा भ्रमण आय ०.९ प्रतिशतले वृद्धि भई २७ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा भ्रमण आय २६ अर्ब ९० करोड रुपैयाँ रहेको थियो। पर्यटक आगमन र पर्यटन गतिविधि क्रमशः सुधार हुँदै गए पनि भ्रमण आयको वृद्धिदर कमजोर देखिएको छ, जसले पर्यटन क्षेत्र अझै पूर्ण रूपमा पुनरुत्थान हुन नसकेको संकेत गर्छ।

भ्रमण व्यय तीव्र रूपमा बढ्दै

उता, भ्रमण व्यय ११.८ प्रतिशतले वृद्धि भई ७५ अर्ब ७४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा भ्रमण व्यय ६७ अर्ब ७५ करोड रुपैयाँ रहेको थियो। यसमध्ये ठूलो हिस्सा शिक्षातर्फको व्यय ले ओगटेको छ। समीक्षा अवधिमा शिक्षातर्फको भ्रमण व्यय ४८ अर्ब २६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जबकि अघिल्लो वर्ष यस्तो व्यय ३७ अर्ब ७७ करोड रुपैयाँ थियो।

विशेषगरी विदेशमा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीहरूको संख्या बढ्दै जाँदा शिक्षा सम्बन्धी भुक्तानी तीव्र रूपमा बढेको अर्थविद्हरूको विश्लेषण छ। यसले सेवा खाताको घाटा अझ गहिरो बनाएको देखिन्छ।

विप्रेषण आप्रवाह बलियो

समीक्षा अवधिमा विप्रेषण आप्रवाह ३१.४ प्रतिशतले वृद्धि भई ६८७ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा विप्रेषण ५२३ अर्ब ०७ करोड रुपैयाँ थियो। विप्रेषणमा आएको उल्लेखनीय वृद्धिले चालु खाता तथा शोधनान्तर सन्तुलनमा राहत दिएको छ।

प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी घट्दो

तर, प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (ईक्विटी मात्र) ५६.७ प्रतिशतले घटेर २ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो लगानी ५ अर्ब ७६ करोड रुपैयाँ थियो। प्रत्यक्ष लगानी घट्नुले लगानी वातावरण, नीतिगत स्थिरता र दीर्घकालीन आर्थिक विश्वासमा प्रश्न उठाएको विश्लेषकहरू बताउँछन्।

चार महिनाको तथ्याङ्कले सेवा खातामा संरचनात्मक असन्तुलन देखाएको छ। भ्रमण आयमा सामान्य सुधार भए पनि भ्रमण व्यय—विशेषगरी शिक्षातर्फको खर्च—तीव्र रूपमा बढ्दा सेवा खाताको घाटा फराकिलो बनेको छ। यद्यपि, बलियो विप्रेषण आप्रवाहले समग्र बाह्य क्षेत्रलाई केही राहत दिएको छ। विज्ञहरूका अनुसार सेवा निर्यात विस्तार, पर्यटन आय वृद्धि र वैदेशिक लगानी आकर्षणमा केन्द्रित नीतिगत सुधार नगरेसम्म सेवा खाताको घाटा दीर्घकालीन चुनौतीकै रूपमा रहने देखिन्छ।