नेपालमा आईपीओ निष्कासनको पाइपलाइनमा ७७ कम्पनी, जलविद्युत् क्षेत्रको वर्चस्व

नेपालको पुँजीबजारमा उल्लेखनीय प्रगति हुँदै गर्दा, नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) अन्तर्गतको आईपीओ निष्कासन पाइपलाइनमा ७७ कम्पनी पुगेका छन्। फागुन २० यता थप ४२ कम्पनी समावेश भएपछि सार्वजनिक पुँजी संकलनमा विभिन्न क्षेत्रहरूको चासो बढेको देखिन्छ।

• क्षेत्रीय वर्चस्व: पाइपलाइनमा सबैभन्दा धेरै ३७ जलविद्युत् कम्पनी छन्। यो संख्या आधारभूत संरचना निर्माणका लागि सार्वजनिक पुँजीमा निर्भरता देखाउँछ। तर, एकै क्षेत्रको अत्यधिक निर्भरता जोखिमपूर्ण हुन सक्ने चेतावनी पनि दिन्छ।

• क्षेत्रीय विविधता: जलविद्युत् बाहेक, उत्पादन र प्रशोधन (१३), अन्य विविध क्षेत्रहरू (१५), होटल र पर्यटन (५), माइक्रोइन्स्योरेन्स (४), लगानी (२), र माइक्रोफाइनान्स (१) क्षेत्रका कम्पनीले पनि आईपीओका लागि स्वीकृति माग गरेका छन्।

• मूल्यांकन: पाइपलाइनमा रहेको कुल आईपीओको मूल्य ४४ अर्ब ७५ करोड रुपैयाँ रहेको छ। कुल ३१.७८ मिलियन कित्ता सेयर निष्कासन हुने प्रस्ताव गरिएको छ। अधिकांश कम्पनीले १ सय रुपैयाँ अंकित मूल्यमा सेयर प्रस्ताव गरेका छन् भने केहीले प्रिमियमसहित सेयर निष्कासन गर्ने प्रस्ताव गरेका छन्।

पाइपलाइनको वृद्धि सेबोनको नेतृत्वविहीन अवस्थाका बीच भएको हो। अध्यक्ष रमेशकुमार हमालको कार्यकाल समाप्त भएपछि हालसम्म नयाँ आईपीओ स्वीकृत हुन सकेका छैनन्। यसले अर्बौंको बजार गतिविधि रोकिएको र लगानीकर्ताको मनोबल घट्न सक्ने सम्भावना छ।

यसका साथै, पाइपलाइनमा जलविद्युत् क्षेत्रको अत्यधिक वर्चस्वले क्षेत्रीय सन्तुलनको प्रश्न उठाएको छ। यदि जलविद्युत् क्षेत्रमा ढिलाइ, नियामकीय अवरोध वा जलवायु प्रभाव जस्ता समस्या देखिए, यसले बजारमा नकारात्मक असर गर्न सक्ने खतरा छ।

चुनौतीका बीचमा पनि पाइपलाइनले खुद्रा र संस्थागत लगानीकर्ताका लागि ठूलो सम्भावना प्रस्तुत गर्छ। उत्पादन, पर्यटन र माइक्रोइन्स्योरेन्स जस्ता क्षेत्रहरूले दीर्घकालीन वृद्धिको सम्भावना देखाउँछन्। प्रिमियमसहितको सेयर प्रस्तावले कम्पनीहरूको आत्मविश्वास र जोखिम सहने लगानीकर्ताहरूको लक्ष्यलाई झल्काउँछ।

पाइपलाइनलाई व्यवहारिक रूप दिने हो भने सेबोनले सञ्चालनमा भएको ढिलाइ हटाउँदै समयमै स्वीकृति दिनुपर्ने देखिन्छ। साथै, क्षेत्रीय सन्तुलन कायम गरेर आईपीओहरूलाई अधिक विविधता प्रदान गर्न आवश्यक छ।

नेपालको पुँजीबजारको विकाससँगै अहिलेको आईपीओ पाइपलाइनले आर्थिक वृद्धिका लागि सार्वजनिक पुँजीमा निर्भरतालाई स्पष्ट रूपमा देखाउँछ। तर यसको सफलता नियामकीय दक्षता, लगानीकर्ताको विश्वास, र क्षेत्रीय विविधतामा निर्भर हुनेछ।

आईपीओ पाइपलाइनको वृद्धि नेपालको पुँजीबजारको प्रगतिलाई देखाउँछ। तर, जलविद्युत् क्षेत्रमा अत्यधिक निर्भरता जोखिमयुक्त छ। सेबोनको नेतृत्व अभावको समाधान गरी पाइपलाइनलाई प्रभावकारी बनाउनु, विविध क्षेत्रहरूलाई समावेश गर्दै सन्तुलन कायम गर्नु बजार र आर्थिक विकासको मुख्य आधार हुनेछ।